De Italiaanse (bij)keuken

Vroeger, toen ik acht of zo was, dacht ik dat zoiets als 'De Italiaanse Keuken' of 'De Franse Keuken' daadwerkelijk een keuken was. Ik stelde me voor dat er, waarschijnlijk in de hoofdstad, een heeeeele grote keuken was waar allemaal chef-koks nationale gerechten stonden te koken. Ik had om indruk te maken op een schoolvriendinnetje, een keer gezegd: 'ik hou heel erg van de Franse keuken'. We waren bij haar thuis en haar moeder, die dat waarschijnlijk wat bijdehand vond van zo’n jochie, vroeg lichtelijk geïrriteerd wat dat dan wel niet was. Ik stond natuurlijk met mijn mond vol tanden en mompelde iets van heel lekker eten. Die tekst heb ik vervolgens jarenlang maar niet meer gebruikt.

Bij "de Italiaanse keuken" denk ik nu vooral aan lange strakke keukens; veel metaal, veel felle kleuren of zelfs alleen maar metaal. Ik heb dat soort keukens in Nederland wel gezien: in dure keukenwinkels in Amsterdam-Zuid en in de woonbladen.
In de Italiaanse huis-en-tuin-bladen zie je naast deze strakke variant eigenlijk maar 1 andere variant: de authentieke tierelantijnenkeuken van Oma. De keuken is precies het tegenovergestelde van de strakke: geen RVS maar veel goudkleurig koper, een aanrecht van warme tegels en ene schouw van (iets te recht) eikenhout. Knoflookstrengen en een ouderwets fornuis maken de boel compleet.

Eigenlijk is de tegenstelling tussen deze twee belangrijkste typen keukens symbolisch voor heel Italië. Het plaatje van Italie bestaat immers uit twee, tegengestelde, ingrediënten: de oude straatjes bij het landhuis in Toscane versus de zonnebril in de Maserati met de strakke keuken.  
Wat moeten wij dan kiezen? Haalbaar, financieel en letterlijk ‘haal-baar’, is een kloon van Ikea (Italiaanse Ikea). Ikea zit in Ancona, alles is herkenbaar want identiek aan het keukengerei in de Ikea in Amsterdam Zuid-Oost, en toch is het niet Nederlands. Alleszins acceptabel dus. Een aardig merk is ook Boretti (Boretti). Een mooi staaltje van marketing want het is een oer-Hollandsch bedrijf met een website die zijn best doet je te laten denken dat het om een dependance van Milaan gaat. De fabriek staat bij Purmerend in het durpie Watergang. De keukens zelf daarentegen ademen helemaal de sfeer van ‘de Italiaanse keuken’. Ook die keukens zijn overwegend van het type: strak met metaal of rood, maar ze zijn echt slim. Ze hebben gewoon ook de keuken van ‘nonna’ (oma). Een bijkomend voordeel  is dat je gewoon hier in Nederland zo’n Italiaanse afhaalkeuken kunt uitzoeken en bestellen.

Wij kiezen hier maar weer voor een halfslachtige middenweg. Het wordt waarschijnlijk een Italiaanse Ikea-keuken, zonder deurtjes. De deurtjes worden lokaal gemaakt, en waarschijnlijk van hout uit ons eigen huis. Oude balken en onduidelijke planken genoeg. De keuken wordt overigens ook gekocht in Italië om een heel erg pragmatische reden. Als er iets is met zo'n keuken, dan kun je voor reparaties en extra onderdelen gewoon in de buurt een oplossing zoeken. Een stel Engelsen, waarvan wij het huis een keer mochten bewonderen, heeft een prachtige gigantische koelkast in de keuken, met de in deur een niet functionerende ijsblokjesmachine. Het is een Engelse koelkast, dus de leverancier heeft voor de reparatie wat hoge voorrijkosten voorgesteld!
Wat hebben ‘onze’ Italianen dan? De moderne strakke of de nonna-keuken. Het aardige van onze regio Le Marche is dat de strak vormgegeven Italian design keukens volstrekt afwezig lijken, zowel in de winkels als in de woonhuizen. Je denkt toch vaak dat dat soort keukens dan in het land van herkomst alom tegenwoordig zijn, maar dat is dus niet het geval. Ook de mensen zijn overigens minder strak vormgegeven dan in Rome en Milaan. En hier ligt waarschijnlijk de reden. We zijn eigenlijk gewoon terecht gekomen op de Veluwe, maar dan in Italië. Toch zijn ook de Oma-keukens niet te vinden, maar wat dan wel?
In onze streek hebben de wat grotere huizen ten eerste gewoon 2 keukens. Boven de mooie, nette, keuken; beneden de echte, gewone keuken. De mooie, nette, keuken, inclusief borden, schalen, vergiet en bestek, is gemaakt bij de zitkamer. Die wordt ook al niet gebruikt, en bevat prachtige banken, een grote TV, open haard, boeken, vitrinekasten en een mooi uitzicht. Het is er smetteloos schoon, om een eenvoudige reden. Er komt nooit iemand. Nou ja, in deze 'opkamer' wordt misschien wel de burgemeester ontvangen. Wij gelukkig niet.

Wij zijn eigenlijk meteen gedemoveerd naar het niveau van de echte keuken, een verdieping daaronder. De echte keuken is simpel en soms ook niet zo groot. Er staat gewoon precies genoeg om het eten te maken 'zoals het hoort'. Een paar pannen, een vergiet, wat messen en schalen. Eigenlijk geen voorraden, want die staan daar niet. Die staan in de bijkeuken, die onlosmakelijk verbonden is met de keuken. Wij buitenlanders hebben het altijd maar over hoe simpel zo'n Italiaanse saus dan wel niet moet zijn. Vervolgens maken we een recept uit zo’n prachtig vormgegeven kookboek uit het authentieke Italie. Veel boerenhoeves, olijfpersen, oude vrouwtjes, Vespa’s en landhuizen. En we maken die gerechten op een 6-pits gasfornuis, aan een aanrecht inclusief Quooker en hete-damp-oven. Weer diezelfde tegenstelling tussen authentiek en strak; wilde romantiek, maar wel op het RVS-aanrecht.
Maar we vergeten dat het echte werk niet zit in die apparaten of de lengte van het aanrecht. Het echte werk vindt plaats in de bijkeuken.
Daar wordt de ham bewaard, de wijn gemaakt en de tomatenpuree. En in de moestuin worden de tomaten gekweekt, de meloenen, de druiven en de kruiden. Allemaal werk dat dagelijks of wekelijks aandacht vraagt. En waar iedereen ook op let. Je koopt ook geen druivenplant. Je koopt een druivenplant met een bepaald soort druiven die in een bepaalde maand rijp zijn. Iedereen weet wanneer de nieuwe oogst er is, er wordt uitgebreid geproefd en besproken en iedereen weet wat een goed jaar was, en wat niet.
Een voorbeeld. In augustus vorig jaar kwam ik veel in de plaatselijke doe-het-zelf winkel: eerst bezems, later schroeven en boren. Onze DHZ-meneer heeft een ouderwetse ‘winkel van Sinkel’.  In het begin zag ik daar alleen mannen. Daarna alleen vrouwen. Er waren namelijk thuis lege flessen bewaard, omgespoeld en gedroogd (opvallend populair bij de moeder van de DHZ-meneer waren lege Heineken-flessen - halve liters). Vervolgens waren de tomaten in de moestuin geoogst. En al die flessen zouden gevuld gaan worden met gemalen tomaten om daarna in ‘bagnomaria’ verhit te worden voor de ‘salsa di pomodoro’, om daarmee weer de 'ragu' te maken voor de pasta. Al die verschillende flessen moesten alleen wel dicht gemaakt worden, dus al die vrouwen wilden doppen in allerlei vormen en maten!  

Door dit soort ervaringen is ons beeld nu bijgesteld. De “Italiaanse keuken” is geen ruimte of meubelstuk gebleken, maar een activiteit. Een activiteit die zich deels in de keuken en deels in de bijkeuken afspeelt. Eerst ham kopen en ophangen. Dan op tijd de vijgen en tomaten plukken. Jam en sauzen maken en goed opbergen. Dan wat ham snijden in de bijkeuken, en tagliatelle met ragu (tomatensaus) maken. Tijdens het eten een show kijken met (alweer) strakke dames en authentieke oudere heren, en tijdens de reclames met wat brood de laatste 'ragu' uit de schaal deppen. ‘sAvonds van oud brood nog wat bruschette maken met een soort verse worst. Dan een karbonaatje met rozemarijn in de open haard grillen en met wat citroensap opeten.

Met zoveel huisvlijt in het vooruitzicht, bedenk ik me dat ik de architect moet bellen. Er moet genoeg ruimte komen in de bijkeuken voor Heineken-flessen vol tomatenpuree, potten jam, kazen en hammen.

Bed&Breakfasts: La Posta van Giuliana, in Grottazolina

Soms missen we de tijd dat we het huis in Italië nog niet hadden. Hoe gek het ook klinkt, met een romantisch huis dat onze verwachtingen ver heeft overtroffen en buren die een godsgeschenk zijn, het is waar.

Voor die tijd sliepen we namelijk altijd in verschillende bed en breakfasts; vaak aten we daar ook. Ze waren overigens echt niet allemaal goed of prettig vertoeven. Alhoewel, nu ik dat zo schrijf realiseer ik me dat dat eigenlijk maar geldt voor maar 1 bed en breakfast. Dat had namelijk op zich een goed restaurant en deed er, heel gebruikelijk in Italië, ook veel feesten en partijen bij. In de praktijk kwam het er alleen op neer dat ze tot 's avonds laat een disco hadden recht onder ons raam, met feestende bruiloftsgasten. Ook waren ze aan het eind van de middag eigenlijk niet beschikbaar; ze gingen immers pas om half acht open. Maar op deze uitzondering na, was het goed tot erg goed.

La Posta in Grottazolina (BenB Grottazolina: La Posta) wordt gerund door Giuliana, een paardentrainster in ruste, die vele kwaliteiten bezit. Samen met wat dorpsgenoten wordt het huis onderhouden, de kamers schoongemaakt, en zij managet de aannemers, als er een mooie poort of een buitenoven gebouwd moet worden. In de winter gaat ze vaak een maandje of zo bij haar kinderen in Rome langs, om vervolgens in Brazilië vakantie te vieren. In het seizoen zorgt ze voor haar gasten. Een paar vaste gasten, allerlei Italianen en hier en daar wat buitenlanders die haar weten te vinden. In Italië is het niet ongebruikelijk om maandenlang in een andere regio een opdracht uit te voeren, en dan van maandag tot vrijdag in een hotelletje of bed en breakfast te slapen. In het weekend gaan stellen er ook wel op uit en gaan dan a l'improviste op zoek naar een slaapplek.

Het voordeel van Giuliana is dat ze ook Engels spreekt; een zeldzaamheid, ook bij de jeugd. Bij sommige van de eigenaren maakt dat niet veel uit, maar Giuliana is een bijzonder gezellige stoere dame, die we regelmatig bij ons aan tafel hebben uitgenodigd. Tijdens het middeleeuwse feest in Grottazolina zijn we ook samen tussen de lange tafels met authentiek eten en prachtig verklede ridders en jonkvrouwen beland.
Daarnaast kan ze ook goed koken. Als ze weet dat je blijft eten, zorgt ze voor een driegangendiner waarvoor ze alles zelf vers inkoopt en bereidt. Als het even kan, maakt ze iets met de eigen oven. Eerst propt ze die helemaal vol met droge takken en steekt die aan. Vervolgens nog meer hout erbij en niet lang erna ligt de hele oven vol met gloeiende kooltjes. Dan gaat de ovenschaal erin, of een rooster op pootjes, met het vlees.

Overigens heeft ze daarnaast ook nog een andere oven, een gasoven. Die is zo groot dat een beetje pizzeria in Nederland hier jaloers naar zou kijken. Die staat gewoon buiten onder een afdakje, en daarin maakt ze de pizza's en focaccia's.
De vaste 'crostata' bij het dessert, een soort stevige vruchtenvlaai, komt van een buurvrouw, en dat schijnt vaker voor te komen: in een buurt is er iemand beroemd om haar 'crostate'. Dat is ook zo bij ons in het durp; de buurvrouw van Orietta, Giuseppina, is hofleverancier van de hele buurt. (NB: Ik heb bij onze buren een recept gevraagd van haar crostata, want die was echt heerlijk; het recept volgt nog). Er vloeit daarnaast bij Giuliana rijkelijk wijn en er komt ook nog altijd een likeurtje voor apres. Dan is het natuurlijk handig dat je daar ook slaapt, en als je dan naar je kamer gaat, dan ben je blij dat dat mooie goed verzorgde en dagelijks schoongemaakte kamers zijn. Kortom: een heerlijke plek om lekker te eten, kletsen, drinken en slapen, en je kunt er zelfs in een jacuzzi of je laten masseren.
De andere bed en breakfasts komen ook nog aan bod, maar ook daar hebben we heerlijke dagen gehad:  Maria, die op haar 'kookvrije' zondagavond een romantische dineetje in elkaar zette in het gastenhuis;  Gianfranco die enthousiast vertelt over de eigen biologische producten, en ze vervolgens heerlijk bereidt, enzovoort.

Dus, hoewel het huis natuurlijk is waarom we het doen, missen we deze gastvrije plekken soms vanwege de verrassing, het andere eten en het gemak. Slapen in de caravan  is romantisch maar niet altijd gemakkelijk (ik lig een beetje als een banaan, want de caravan is 10 cm minder breed dan ik lang ben). Soms ook een beetje koud: pas geleden was het buiten net boven het vriespunt en in de caravan iets warmer. Toen we gingen slapen, hebben we overwogen om met handschoenen aan het bed in te gaan! Eten koken op twee kleine pitjes is een grappige uitdaging, maar na een dagje klussen is gaan zitten met een wijntje tot de focaccia komt ook lekker. Maar het belangrijkste is toch dat mensen als Giuliana, Maria, Marco en de anderen zonder uitzondering mensen zijn die je terug wilt zien!

De priester ..... je zou er bijna religieus van worden

Tijdens de al eerder genoemde kerkdiensten treden twee priesters op:
- een keurige meneer die getrouw de geprefabriceerde liturgie en preek volgt; niks mis mee;
- een gezant van God.
De tweede priester is een combinatie van een acteur, een talkshow-host, de keurige meneer, een pastor, maar bovenal een tussenpersoon naar God.
Aanvankelijk begint hij de dienst met het nog wat automatisch oplezen van de verschillende gebeden en de een-tweetjes met de gemeente daarbij. Vervolgens zingt hij onvervroren een soms lastig lied, en zet daarbij soms zo hoog in dat ik me meteen afvraag of dat later in het het lied geen problemen gaat opleveren. Maar .... hij is niet alleen niet ijdel; hij kent ook zijn stem en weet hoe hoog hij kan gaan. Een belangrijke eigenschap.
Ondertussen worden blaadjes recht gelegd, de kelk verplaatst, de bladwijzers in de bijbel nog even aangeraakt en over de leesbril heen af en toe even gekeken hoe de schare erbij staat.
Bij de preek aangekomen begint het talk-show gedeelte. Gewapend met de microfoon begeeft hij zich op het middenpad en begint zijn preek. Voor ons natuurlijk moeilijk te volgen, maar gelukkig zijn er vaak allerlei gemeenschappelijke termen te horen als 'misericordia' enzo. De manier waarop is in dit geval waar het om gaat: onze priester fluistert, daagt uit, schreeuwt, wijst, stapt driftig naar voren, glijdt naar achteren, lacht, is boos, is charmant: het is niet alleen een priester maar hij is ook een mens en hij weet in dat kwartiertje alle verbale en non-verbale mogelijkheden die God ons heeft gegeven ten volle te benutten. Als iemand al door de Heilige Geest is bevangen, dan is hij het, maar niet met het spreken in tongen, maar met heldere en klare taal.

Lichtelijk uitgeput van de stortvloed van indrukken die hij over ons heeft uitgestort worden we dan naar de communie geleid, waar het brood wordt gebroken en de wijn gedronken. Na alle voorbereidende werkzaamheden van het schoonmaken van de kelk en het schaaltje, het klingelen van de klokjes, de gebeden, worden we langzaam naar het hoogtepunt geleid. De koster schuift even weg om een knop in te drukken in de hal naast de kerk, en de klokken beginnen te luiden. Dan komt het moment: de klokken luiden, de gemeente bidt en zingt, en dan pakt deze priester de hostie op met beide handen en heft die op naar omhoog, naar God. Een magisch moment. En zoals hij dat doet is dat een moment waarop je voelt dat er even een verbinding is, via hem, naar omhoog.
Dan zou je eigenlijk stilletjes de kerk uit moeten schuivelen, maar dan volgt iets wat je bijna oneerbiedig zou kunnen omschrijven als: nog even de afwas doen. In een zorgvuldig vastgelegde volgorde wordt er eerst nog wat water bij een mogelijk restje wijn gedaan in de kelk en dat mengsel wordt opgedronken door de priester. Dan worden de lippen afgeveegd, eerst van links naar rechts, en dan van rechts naar links. Vervolgens wordt met de doek het laatste beetje wijn uit de kelk geveegd, waarna de doek op een bepaalde manier wordt opgevouwen en over de kelk wordt gedrapeerd. Vervolgens wordt het bordje van de hostie afgeveegd, met een kleiner doekje, en die worden bovenop de kelk geplaatst. Het geheel gaat dan in het kastje dat geplaatst is op het altaar, onder het kruis, op dezelfde plek waar in de synagoge de rollen worden opgeborgen.
Dan nog een lied en een gebed en wij schuifelen dan toch echt terug naar dat andere leven, de zon in, nakeuvelen met de dorpsgenoten, en dan teruglopen naar huis.
Elke zondag gaan we dan nog even de tuin in, maar we weten dat we om een uur of 1 worden verwacht bij onze overburen, voor een maaltijd van tagliatelle, vlees en zelfgemaakte taart.

NB: Je vraagt je af waarom de rooms-katholieke kerk eigenlijk geen televisie-priesters heeft, zoals al die bevindelijke afscheidingen dat tegenwoordig wel hebben in hun beroemde televisiedominees. Mocht de ontkerkelijking doorgaan en het Vaticaan naar dit middel grijpt, dan stellen wij namens onze gemeente deze priester kandidaat!
Het enige probleem dat Rome daarna nog heeft ..... hoe om te gaan met alle nieuwe aanmeldingen!

NB: Het beeld van de armen van de priester en daarboven die ronde hostie, een driehoek met daarboven een rondje, is identiek aan het missende 7e symbool uit de film 'Stargate' (Wikipedia: Stargate). Het idee is geloof ik dat het gaat om een piramide en de zon, de god Ra. Bij een boek van Hubert Lampo, de belofte aan Rachel, heb ik een verhandeling van Lampo gelezen over hoe het christelijk geloof eigenlijk een ratjetoe is van allerlei al bestaande religieuze verhalen en ideeën. De symbolen van de hostie en het bloed van Jezus kwamen daar ook in voor. Die verhalen hebben vervolgens door auteurs als Dan Brown weer nieuw leven gekregen en hebben geleid tot een heel nieuw genre van een soort godsdienst-archeologische detectives.

Het 7e teken, rechts onderin.

Vakantiewoningen

Ik ga een soort startpagina maken en bijhouden van alle websites die wij nodig hebben (gehad) voor het vinden, kopen en renoveren van een huis in Italie, met alle administratieve en financiële zaken daarom heen. Hierbij alvast een lijstje dat ik onlangs heb gemaakt voor iemand met websites voor het vinden van een vakantiewoning. Een deel ervan zijn algemene sites met informatie over Italie of vakantiewoningen:

http://www.italymag.co.uk/ 

http://www.italiemagazine.nl/

http://www.italianresidence.nl/index.php?language=nl&pagina=zoekresultaat

http://www.italie.nl/CULINAIR/65/default.html

http://www.italia.nl/

http://www.villaxl.com/nl/vakantiehuizen/italie/toscane/colognora/casa-marconi_1115.html

http://www.lavacanza.nl/websites/lavacanza/lavacanza.nsf/main/AlgemeenInleiding

http://www.fundadore.nl/ 

http://www.italiepunt.nl/kalender/index.php

http://www.marche-turismo.it/castelli.htm

http://main.d-reizenvakantiewoningen.nl/Aanbod.asp?selL=Italie

Mocht je suggesties hebben, mail me dan even, dan verwerk ik ze. 

Sinaasappelmarmelade (van Perla, de moeder van Ugo)

16 maart 2010
Na alweer een heerlijk en druk weekend in Italië, zit ik nu weer uit te kijken op de koolmezen, boomkruipers, duiven en altijd weer gulzige katten. Tussen de werkklussen door, roer ik in een grote pan. Ik ben namelijk voor het eerst van mijn leven zelf marmelade aan het maken. Het recept heb ik van Perla, de moeder van Ugo de architect.
Hij kwam vorig jaar zomer op een middag aanzetten met twee potten jam. Hoewel wij zelf ook kaas, stroopwafels en tulpenbollen (voor in de grond) hadden uitgedeeld in de buurt, vroeg ik me toch af hoe ik dit moest interpreteren, vooral omdat we nog midden in de onderhandelingen zaten.

De volgende ochtend zaten we voor de caravan te ontbijten aan onze biertafel (zo'n lange tafel met twee banken), uitkijkend over het dal. Espresso, brood, wat kaas, ham en deze jam. Met de eerste hap wist ik het: deze jam van Perla was, zonder dat ik het vooraf wist, een van de redenen geweest om een huis te kopen in Italie. Heerlijk, zoet, bitter, en gewoon thuis gemaakt, door de moeder van de architect. Later heb ik mezelf vaak beloond, na het leegscheppen van wat letterlijk vroeger de zwijnenstallen geweest zijn, met een stuk brood en deze jam erop.
Nu heb ik de marmelade nog in Nederland gemaakt, met Spaanse sinaasappels. Maar ik heb een nieuw doel: het huis is klaar als ik de marmelade van Perla heb gemaakt in Montegiorgio, met Siciliaanse sinaasappels.
Onze tuin is helaas niet geschikt voor citrusbomen (citroenen, sinaasappels enzo), dus het worden geen eigen vruchten. Maar.... vijgen, kersen, druiven en kaki's doen het er erg goed. Mocht je over een paar jaar in je delicatessenwinkel een nieuw soort marmelade zien staan: 'Casa Tosca Vijgenmarmelade'... dan weet je waar het vandaan komt.

En dan nu de huisvlijt: 

Ingrediënten

• 3 kilo sinaasappelen (liefst Siciliaans)
• 1 kilo suiker
• 1 citroen

Bereiden

# schil de sinaasappelen en verwijder eventueel het wit
# snij in stukken
# pers de citroen
# snij de helft van de sinaasappelschillen in echt kleine stukjes van hoogstens een halve centimeter in het vierkant (eventueel wat meer als je van bitter houdt)
# alles in een pan; voeg in het begin maar een beetje citroensap toe (en als je het lekker vindt, later nog wat meer)
# 3 tot 4 uur koken (korter of langer = zachter of harder); de suiker eerst 3/4 doen, en dan op smaak brengen met de rest
# meteen na koken hete marmelade in potten doen en afsluiten; dan blijft het langer goed.

Het recept staat ook in mijn kookschrift bij de Albert Heijn AH Kookschrift: Sinaasappelmarmelade .
Voor meer informatie over sinaasappels: Wikipedia: Sinaasappel
Het stukje in de Wikipedia over Marmelade (jam) hierbij:

Brood met marmelade

Marmelade is een soort jam waarin de schillen van citrusvruchten en andere vruchten met het vruchtvlees worden meeverwerkt en hierdoor een wat bitter-zoete smaak heeft. Oranjemarmelade is hiervan het bekendste voorbeeld. Het woord "marmelade" is ontleend aan de Portugese naam van de kweepeer, marmelo^[1].